Kredyt hipoteczny a śmierć współkredytobiorcy – co zrobić?

W przypadku kredytu hipotecznego bank patrzy na kredytobiorców jako na osoby solidarnie odpowiedzialne za spłatę zobowiązania. Oznacza to, że po śmierci jednego ze współkredytobiorców obowiązek regulowania rat przechodzi w całości na osobę pozostającą przy życiu. Jeżeli był to małżonek, drugi kredytobiorca w całości odpowiada wobec banku za dalsze spłaty, nawet w przypadku posiadania rozdzielczości majątkowej.

Sytuacja komplikuje się, gdy kredyt zaciągnięto wspólnie z inną osobą (np. rodzeństwem). Również wtedy bank będzie oczekiwać dalszej spłaty od żyjącego współkredytobiorcy, a dodatkowo do długu zostaną włączeni spadkobiercy zmarłego.

Mieszkanie kupione na kredyt hipoteczny wchodzi w skład majątku spadkowego zmarłego. Oznacza to, że jego część dziedziczą spadkobiercy ustawowi (np. dzieci, małżonek) lub wskazani w testamencie. Należy jednak pamiętać, że dziedziczenie dotyczy zarówno aktywów (wartości nieruchomości), jak i pasywów (długu).

Spadkobiercy mogą przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza albo odrzucić go. Decyzja ta ma bezpośredni wpływ na to, kto i w jakim zakresie odpowiada za kredyt hipoteczny po śmierci współkredytobiorcy.

Kredyty hipoteczne w większości przypadków są zabezpieczone polisą na życie współkredytobiorców. Jeśli taka umowa została podpisana, śmierć jednej osoby skutkuje wypłatą odszkodowania na rzecz banku lub rodziny. Wypłacone środki powinny wystarczyć do przynajmniej częściowej spłaty pozostałego zadłużenia.

Zdarza się jednak, że w przypadku niektórych umów polisy po prostu nie ma, lub obejmuje bardzo niską kwotę w stosunku do całości zobowiązania. Wówczas ciężar spłaty spoczywa na pozostałym kredytobiorcy i ewentualnych spadkobiercach zmarłego. Dlatego przy zaciąganiu kredytu hipotecznego banki często wymagają ubezpieczenia na życie jako dodatkowego zabezpieczenia – i jest to rozwiązanie chroniące rodzinę przed trudnymi konsekwencjami. Właściwie obecnie jest to już standard, który zwiększa co prawda koszty zaciągnięcia kredytu hipotecznego, ale z drugiej strony zwiększa bezpieczeństwo finansowe kredytobiorców.

Po zgłoszeniu śmierci współkredytobiorcy bank aktualizuje dokumenty kredytowe. Wymaga to przedstawienia aktu zgonu, a w późniejszym czasie także dokumentów dotyczących postępowania spadkowego. Bank ocenia zdolność kredytową żyjącego kredytobiorcy i ustala, czy jest on w stanie samodzielnie spłacać kredyt. W niektórych przypadkach bank może zaproponować restrukturyzację zadłużenia, np. wydłużenie okresu kredytowania, obniżenie rat lub czasowe zawieszenie spłat. Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji pozostałych przy życiu kredytobiorców, wysokości ubezpieczenia (lub jego braku) oraz zapisów umowy.

W sytuacji, gdy spadkobiercy dziedziczą udział w nieruchomości, automatycznie dziedziczą również związane z nią zobowiązania. W praktyce oznacza to, że dzieci, małżonek lub inni krewni staną się współodpowiedzialni za kredyt hipoteczny. Mają jednak możliwość odrzucenia spadku – wtedy nie przejmują ani udziału w nieruchomości, ani długu. Natomiast jeżeli przyjmują spadek z dobrodziejstwem inwentarza, ich odpowiedzialność ograniczona jest do wartości odziedziczonego majątku.

Najlepszym sposobem ochrony bliskich jest odpowiednie zabezpieczenie kredytu hipotecznego już na etapie jego zaciągania. W praktyce służą do tego trzy narzędzia:

• polisę na życie powiązaną z kredytem hipotecznym,
• umowę ubezpieczenia od utraty pracy lub trwałej niezdolności do pracy,
• testament jasno określający dziedziczenie nieruchomości i majątku.

Skorzystanie z powyższych rozwiązań pozwala uniknąć sytuacji, w której rodzina zostaje z niespłaconym długiem po śmierci współkredytobiorcy kredytu hipotecznego.