Co to jest stopa referencyjna i jak wpływa na Twój kredyt hipoteczny?

Stopa referencyjna to główny wskaźnik oprocentowania ustalany przez Narodowy Bank Polski (NBP). Jest to jedna z tzw. stóp procentowych banku centralnego – obok stopy lombardowej, depozytowej czy redyskontowej – ale to właśnie stopa referencyjna ma największe znaczenie dla rynku kredytowego.

W skrócie: stopa referencyjna określa, na jakich warunkach banki mogą pożyczać pieniądze od banku centralnego w ramach operacji otwartego rynku. Z kolei od tego zależą warunki, na jakich banki udzielają kredytów klientom – czyli m.in. Tobie.

Stopę referencyjną ustala Rada Polityki Pieniężnej (RPP) – organ decyzyjny działający w strukturach NBP. Posiedzenia RPP odbywają się co miesiąc i to właśnie na nich podejmowane są decyzje o ewentualnym obniżeniu, podniesieniu lub utrzymaniu stopy procentowej na dotychczasowym poziomie.

RPP podejmuje te decyzje w oparciu o wiele czynników, m.in.:

• poziom inflacji (najważniejszy wskaźnik),

• tempo wzrostu gospodarczego,

• sytuację na rynku pracy,

• zmiany cen energii i surowców,

• czynniki zewnętrzne (np. polityka Europejskiego Banku Centralnego, kurs złotego).

Dla kredytobiorcy najważniejsze jest to, że stopa referencyjna wpływa bezpośrednio na oprocentowanie zmienne w kredytach hipotecznych. Większość umów opiera się na formule:

oprocentowanie = stopa referencyjna + marża banku

W Polsce najczęściej stosowanym wskaźnikiem referencyjnym jest:

• WIBOR (dla kredytów udzielanych do 2023 roku),

• WIRON (wprowadzany stopniowo jako następca WIBOR-u w nowych umowach).

Choć WIBOR i WIRON nie są tożsame ze stopą referencyjną NBP, to ściśle od niej zależą – reagują na jej zmiany z niewielkim opóźnieniem. Gdy NBP obniża stopy, WIBOR i WIRON spadają, a kredyty stają się tańsze. Gdy stopy rosną – raty idą w górę.

Zobaczmy to na przykładzie. Masz kredyt hipoteczny z oprocentowaniem zmiennym, opartym o WIBOR 3M + 2,00% marży. Jeśli:

• WIBOR wynosi 0,5%, to Twoje oprocentowanie wynosi 2,5%,

• WIBOR wzrośnie do 5%, to oprocentowanie skoczy do 7%.

Przy kredycie na 300 000 zł na 25 lat, rata może wzrosnąć nawet o kilkaset złotych miesięcznie. Dlatego właśnie stopa referencyjna to nie tylko sucha statystyka z wiadomości gospodarczych – to realny wpływ na Twój domowy budżet.

Tak, i to bardzo wyraźnie. Banki, zanim przyznają kredyt, muszą sprawdzić, czy będziesz w stanie spłacać raty przy założeniu podwyższonego oprocentowania (test warunków stresowych). Gdy stopy są wysokie, banki przyjmują wyższe wartości do symulacji rat – a to oznacza niższą zdolność kredytową.

Wysoka stopa referencyjna może więc ograniczyć dostępność kredytów dla wielu osób, nawet jeśli mają dobre dochody. Z kolei jej spadek – jak miało to miejsce w latach 2020–2021 – może gwałtownie zwiększyć zainteresowanie kredytami i podnieść ceny nieruchomości.

Tak, dlatego na rynku coraz większą popularność zyskują kredyty ze stałym oprocentowaniem (np. na 5 lub 10 lat). W tym okresie niezależnie od zmian stopy referencyjnej, Twoja rata pozostaje taka sama. To rozwiązanie polecane zwłaszcza w czasach dużej niepewności ekonomicznej.

Po upływie okresu stałego oprocentowania, kredyt przechodzi zazwyczaj na model zmienny – chyba że klient ponownie wybierze oprocentowanie stałe (jeśli bank to oferuje).

Aktualna stopa referencyjna NBP jest publicznie dostępna i można ją znaleźć m.in.:

• na stronie internetowej Narodowego Banku Polskiego: www.nbp.pl,

• w mediach finansowych i serwisach gospodarczych,

• w bankowości internetowej, jeśli Twój bank publikuje symulacje kredytowe,

• w dokumentach kredytowych – jeśli masz kredyt oparty na zmiennej stopie.

Warto ją śledzić, zwłaszcza jeśli planujesz zaciągnąć kredyt lub rozważasz refinansowanie istniejącego zobowiązania.