Kradzież tożsamości i próby zaciągnięcia kredytu na cudze dane to coraz częstsze zjawisko, dlatego od czerwca 2024 roku każdy pełnoletni obywatel Polski może bezpłatnie zastrzec swój numer PESEL. To proste narzędzie potrafi realnie zablokować oszusta, zanim zdąży wyrządzić szkodę. Wyjaśniamy, jak z niego skorzystać.
Na czym polega ten mechanizm?
Zastrzeżenie PESEL to wpisanie swojego numeru do specjalnego rejestru prowadzonego przez Ministra Cyfryzacji. Banki, firmy leasingowe, operatorzy telekomunikacyjni i inne instytucje mające obowiązek weryfikacji tożsamości klienta muszą sprawdzić ten rejestr przed podpisaniem umowy wiążącej się z zobowiązaniem finansowym - jeśli numer jest zastrzeżony, nie mogą zawrzeć takiej umowy, dopóki zastrzeżenie nie zostanie cofnięte.
Co istotne, mechanizm ten w żaden sposób nie utrudnia normalnego funkcjonowania - nie wpływa na dostęp do opieki zdrowotnej, zatrudnienia, głosowania czy załatwiania codziennych spraw urzędowych. Chroni wyłącznie przed nieuprawnionym zawarciem zobowiązania finansowego na Twoje dane.
Kiedy szczególnie warto z niego skorzystać?
Z zastrzeżenia może skorzystać każdy pełnoletni obywatel, niezależnie od tego, czy padł już ofiarą oszustwa. Szczególnie warto to zrobić po zgubieniu dowodu osobistego lub innego dokumentu z numerem PESEL, w razie podejrzenia wycieku danych osobowych, albo po prostu profilaktycznie - jako stały element dbania o bezpieczeństwo finansowe. Zastrzeżenie nie ma daty ważności - pozostaje aktywne, dopóki sam go nie cofniesz.
Jak aktywować zastrzeżenie?
Najwygodniejszą metodą jest zrobienie tego online, przez serwis mObywatel.gov.pl. Po zalogowaniu się profilem zaufanym lub przez bankowość elektroniczną, wybierasz opcję zastrzeżenia numeru i potwierdzasz decyzję - cała operacja zajmuje kilka minut i działa niemal natychmiast.
Alternatywnie można to zrobić osobiście w dowolnym urzędzie gminy, przedstawiając dokument tożsamości, albo za pośrednictwem pełnomocnika, jeśli udzielisz mu odpowiedniego upoważnienia.
Jak je czasowo cofnąć?
Jeśli sam planujesz zaciągnąć kredyt lub podpisać inną umowę finansową, zastrzeżenie trzeba tymczasowo znieść - proces cofnięcia działa dokładnie tak samo jak jego aktywacja, przez internet lub w urzędzie, i można to zrobić w dowolnym momencie, a następnie ponownie włączyć ochronę. W serwisie mObywatel znajdziesz też pełną historię wszystkich swoich operacji, co ułatwia kontrolę nad tym, kiedy PESEL był zabezpieczony.
Co realnie daje ta ochrona?
Od momentu wejścia przepisów w życie instytucje finansowe mają obowiązek weryfikacji rejestru przed zawarciem jakiejkolwiek umowy wiążącej się z zobowiązaniem. Jeśli mimo zastrzeżenia dojdzie do podpisania umowy - np. przez błąd instytucji - odpowiedzialność finansowa nie obciąża osoby, której dane zostały wykorzystane. To realne, prawnie zagwarantowane zabezpieczenie, a nie tylko formalność bez praktycznego znaczenia.
Zastrzeżenie PESEL wciąż pozostaje działaniem dobrowolnym, ale biorąc pod uwagę, że jest całkowicie bezpłatne i zajmuje kilka minut, trudno znaleźć argument przemawiający przeciwko jego aktywacji.
Powiązane tematy, które warto poznać przy okazji: Usunięcie danych z BIK po spłacie kredytu – jak zrobić to skutecznie i Co to jest BRKN? Kto może się tam znaleźć i jak sprawdzić czy jesteś w rejestrze BRKN.